محمدرضا جبارى

55

سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )

شيوه ديگرى كه در آستانه عصر غيبت ، براى تمهيد مقدمات آن ، به خصوص از جانب امام حسن عسكرى عليه السّلام ، اعمال مىشد نوع پاسخ‌هاى مربوط به سؤالات شرعى است ، كه بيشتر شبيه فتوا بود و غالبا به عبارت « ان شاء الله » ختم مىشد و صورت فتوا به خود مىگرفت . 6744712 خ 0 38 خ شايد همين شيوه باعث شده كه يكى از شيعيان آن حضرت در بيان مسأله خود درخواستى چنين نامعمول كند : « فرأيك - ادام الله عزّك - فى مسألة الفقهاء قبلك عن هذا و تعريفنا ذلك لنعمل ان شاء اللّه » . 8744712 خ 0 39 خ هم‌چنين نقل شده كه امام عليه السّلام در پاسخ جامعه شيعه كه كتابى در احكام شرعى درخواست كرده بودند ، كتاب « يوم و ليله » يا كتاب « التأديب » اثر ابو جعفر احمد بن عبد الله مهران ، معروف به ابن خانبه و از محدثان پيش از آن دوره ، را معرفى كردند - اين امر به خوبى نشان‌گر اهتمام امام عليه السّلام در توجه دادن شيعيان به مواريث علمى گذشتگان است ، كه در آينده‌اى نزديك چاره‌اى جز رجوع به آن نداشتند . اينها همه براى آن بود كه شيعيان با شرايط عمومى عصر غيبت خو بگيرند . از آنجا كه سازمان وكالت ، در عصر غيبت تنها نقطه اميد شيعيان و تنها كانال ارتباطى با امام عليه السّلام بود ، اقدامات ائمه پيشين ، از جمله دو امام هادى و عسكرى عليهما السّلام ، در به‌كارگيرى شيوه‌هايى كه منجر به توجه بيشتر به اين مشكلات مىشد ، بسيار منطقى و حساب شده بود . براى امام صادق عليه السّلام و امام كاظم عليه السّلام و ديگر امامان ، كه مؤسس و گسترش‌دهنده فعاليت سازمان وكالت بودند ، كاملا روشن بود كه اين سازمان در مسير فعاليت خويش ، دوره‌اى را در پيش‌رو خواهد داشت كه به عنوان تنها مرجع رسيدگى به مشكلات جامعه شيعه مطرح خواهد بود . از اين رو با ايجاد و گسترش و تقويت اين تشكيلات ، نهالى را كاشتند كه رفته رفته به درخت تناورى تبديل شد كه اوج ثمردهى آن در دوران غيبت صغرى بود . با توجه به زمينه‌ها و عواملى كه مورد اشاره قرار گرفت ، روشن شد كه با راه‌اندازى اين تشكيلات مخفى ، علاوه بر آن‌كه وسيله‌اى مطمئن براى برقرارى ارتباط شيعيان و امامان عليهم السّلام در دورترين نقاط فراهم آمد ، اين سازمان تبديل به ملجأ و مرجعى براى رفع حيرت و پاسخ به مشكلات در عصر حبس ، شهادت و غيبت امامان شيعه عليهم السّلام شد . همچنين از سوى ديگر ، موجب انصراف انظار حكّام از فعاليت‌هاى ائمه عليهم السّلام ، و بالاتر از همه ، موجب پىريزى شالوده‌ى رهبرى شيعه در قريب 70 سال عصر غيبت صغرا گشت .